Camera op de achterbank, kaart op schoot

Als maatschappelijk werker en asielrechtadvocaat zag Mona van den Berg zo’n beetje alle uithoeken van het land. In haar huidige werk als fotograaf is dat niet anders. ‘Wandelend verdwaal ik in elk bos, maar met de auto vind ik altijd mijn weg wel.’

Weer of geen weer, elke dag wandelt ze – samen met haar hondje Joy – zeker een kilometer of tien. Ook tijdens dit gesprek giert de wind door de telefoon; de omgeving van haar woonplaats Tienhoven (Utrecht) is open en weids. Mona van den Berg : ‘Dankzij mijn hond ben ik dagelijks buiten. Want dan móet je wel. En ik weet dat het me goed doet, hoe druk ik het ook heb. Daarna is mijn hoofd leeg en kan ik veel efficiënter werken.’

Rode draad
Ze heeft het druk. De dag dat ik haar spreek, legt ze de laatste hand aan een bijlage die met de Volkskrant meegestuurd wordt. Sinds vier jaar maakt ze op eigen initiatief deze bijlage rondom een thema als kinderrechten, een speciale dag als de Wereldvluchtelingendag of in opdracht van goede doelen zoals SOS Kinderdorpen, CARE Nederland of Stichting vluchteling.

Inderdaad, allemaal sociale, maatschappelijke en vrij ‘heftige’ onderwerpen – opstaan tegen onrecht loopt als een rode draad door haar hele leven. ‘Mijn eerste baan was als maatschappelijk werker in een opvanghuis voor vrouwen. Wat ik daar zag en hoorde aan ellende was voor mij reden om een studie Rechten te gaan volgen; ik wilde méér doen voor deze vrouwen, ze ondersteunen bij het aanvechten van het onrecht dat hen werd aangedaan.’

Als jurist specialiseerde Mona zich in immigratie- en asielrecht maar het werken als advocaat viel vies tegen. ‘Je loopt tegen zoveel muren op, dat frustreerde me enorm. Van het kastje naar de muur en weer terug.’ Lachend: ‘Los van mijn groeiende weerzin tegen het bureaucratische systeem waar ik in moest werken, bleek ik ook vooral totaal niet geschikt voor een baan achter een bureau.’

Op afstand
Ondertussen is ze alweer tien jaar fulltime fotograaf. Met haar foto’s wil Mona verhalen vertellen die anders niet verteld worden, mensen een stem geven en ook vooral mensen wakker schudden over wat er allemaal buiten hun directe gezichtsveld gebeurt. Daarom zoekt ze keer op keer de rafelranden van de maatschappij op en schuwt ze geen taboes.

Zo fotografeerde ze in vluchtelingenkampen, volgde ze drugsverslaafden en uitgezette Marokkaanse jongeren en legde ze voor dagblad Trouw een euthanasietraject van begin tot eind vast. Voor die laatste serie werd ze genomineerd voor de Zilveren Camera, zeg maar de Oscars voor Nederlandse fotografen.

Ik ben nog van de generatie die ouderwets met een papieren kaart op schoot de weg naar Zuid-Frankrijk moest vinden, die vaardigheid komt nog regelmatig van pas.

Mona van den Berg

‘Tot vorig jaar vloog ik voor mijn werk de hele wereld over’, zegt Mona. ‘Maar ja, door de pandemie lag alles stil. Als fotograaf kan ik natuurlijk niet vanuit huis werken, dus het was zoeken naar mogelijkheden om op een veilige manier mensen vast te leggen. Omdat ik vaak portretten maak, van één iemand dus, bleef het eigenlijk wel prima gaan.’

Kaart op schoot
En dus tuft Mona van hot naar her, in haar kleine autootje, met Joy op de achterbank. ‘Openbaar vervoer is er niet waar ik woon, en met al mijn apparatuur is dat ook niet te doen. Mijn auto is mijn vrijheid.’ Met een richtingsgevoel van ‘nul komma nul’ verdwaalt ze naar eigen zeggen in elk bos (‘Gelukkig kom ik uiteindelijk wel een paddenstoel-wegwijzer tegen en dan blijk ik dus precies de ándere richting op te moeten lopen dan ik dacht’). In het verkeer is ze dus redelijk afhankelijk van goede bewegwijzering.

‘De hoofdwegen zijn in Nederland vrij overzichtelijk dus met Google Maps kom ik een heel eind. Het gaat nog wel eens mis in kleine dorpjes of achterafstraatjes, maar je hebt je weg zo gevonden als je het iemand vraagt. Meestal kijk ik trouwens gewoon op een kaart; ik ben nog van de generatie die ouderwets met een papieren kaart op schoot de weg naar Zuid-Frankrijk moest vinden, dus die vaardigheid komt dan goed van pas.’